Người Xưa Thưởng Trà Thế Nào? 

Nếu cuộc sống hiện đại coi trà là một thức uống nhanh để giải khát hoặc kích thích sự tỉnh táo, thì đối với người xưa, thưởng trà là một nghi thức văn hóa thiêng liêng, một lối sống nghệ thuật được xếp vào hàng “tứ đại phong lưu” (Cầm, Kỳ, Thi, Trà). Người xưa không “uống” trà, họ “thưởng” trà bằng tất cả các giác quan và lồng ghép vào đó những triết lý nhân sinh sâu sắc.

Để đạt đến cảnh giới của một buổi thưởng trà trọn vẹn, các bậc tiền nhân đã thiết lập nên những quy tắc vô cùng khắt khe và tinh tế, được đúc kết qua hành trình “Ngũ Diệu” (Năm điều kỳ diệu) dưới đây.

1. Chọn nước pha trà – Cuộc tìm kiếm kỳ công

Đối với người xưa, “Nhất thủy” luôn là nguyên tắc tối cao. Nước quyết định đến $80\%$ linh hồn của ấm trà. Để có một ấm trà ngon, các trà nhân xưa không tiếc công sức đi tìm những nguồn nước tinh khiết nhất từ thiên nhiên:

– Nước suối đầu nguồn: Người xưa chuộng nhất là nước suối chảy chậm ở những ngọn núi đá cao, nơi dòng nước được lọc qua hàng triệu tầng địa chất tự nhiên.

– Sương sớm trên lá sen: Đây là đỉnh cao của nghệ thuật thưởng trà cung đình Việt Nam xưa. Từ đêm hôm trước, các thị nữ sẽ chèo thuyền ra đầm sen, bỏ cánh trà vào trong lòng từng bông hoa mới nở rồi buộc lại để trà ướp hương hoa tự nhiên. Sáng sớm hôm sau, khi mặt trời chưa mọc, họ sẽ đi hứng từng giọt sương đọng trên lá sen lớn để làm nước pha chính thứ trà đó.

– Nước mưa giữa trời (Vũ thủy): Nước mưa phải được hứng ở giữa trời sau khi cơn mưa đã lớn (để tránh bụi bẩn của trận mưa đầu), tuyệt đối không dùng nước hứng từ mái nhà vì sẽ bị nhiễm tạp chất.

2. Trà cụ – Sự mộc mạc và chuẩn xác

Người xưa không chuộng những vật dụng quá bóng bẩy hay lòe loẹt. Họ yêu thích sự thô mộc, trân trọng vết hằn của thời gian và đề cao công năng của trà cụ:

– Huyền thoại Ấm Tử Sa: Giới sành trà xưa luôn tìm kiếm những chiếc ấm đất nung Nghi Hưng (Tử Sa). Họ yêu chiếc ấm này vì đặc tính “hấp thụ hương trà”. Một chiếc ấm dùng lâu năm, dù chỉ đổ nước sôi vào cũng tự khắc tỏa ra hương trà thoang thoảng.

– Chén quân và chén tống: Chén uống trà (chén quân) thường có kích thước rất nhỏ (chỉ bằng hạt mít hoặc quả trứng chim bồ câu). Người xưa không uống ngụm lớn mà nhấp từng ngụm nhỏ để nước trà thấm đều qua các tế bào vị giác.

3. Không gian và Thời gian – Sự hòa hợp với Thiên nhiên

Người xưa không thưởng trà ở những nơi ồn ào, náo nhiệt. Không gian thưởng trà phải đạt được sự tĩnh lặng và thơ mộng:

– Bối cảnh mộc mạc: Đó có thể là một mái hiền nhà lộng gió dưới ánh trăng rằm, một mật thất tĩnh lặng phảng phất hương trầm, hoặc một phiến đá phẳng bên bờ suối dưới gốc tùng cổ thụ.

– Thời gian lý tưởng: Người xưa chuộng thưởng trà vào lúc ban mai (khi vạn vật vừa thức giấc, tâm trí con người thanh tịnh nhất) hoặc lúc đêm muộn (khi thế sự đã bình yên, vạn vật chìm vào giấc ngủ).

4. Bạn trà – Tìm kiếm sự đồng điệu (Tri Kỷ)

Số lượng người ngồi bên bàn trà xưa cũng được quy định thành một nét văn hóa thú vị qua câu thành ngữ: “Độc ẩm độc tôn, song ẩm tri kỷ, quần ẩm như cuồng”.

– Độc ẩm (Một người): Khi một mình đối thoại với chính mình, quán chiếu nội tâm và chiêm nghiệm triết lý sống.

– Song ẩm (Hai người): Đây là không gian đẹp nhất của trà đạo. Hai người ngồi đối diện nhau phải là những bậc tri kỷ, thấu hiểu tâm tính, cùng nhau đàm đạo về thơ ca, thế sự hay nhân sinh.

– Quần ẩm (Từ ba người trở lên): Người xưa cho rằng uống trà quá đông người sẽ biến buổi thưởng trà thành một hội chợ ồn ào, làm mất đi tính thanh tịnh và bản chất thiền định của trà.

5. Nghi thức thưởng trà bằng 5 giác quan

Khi ngồi vào bàn trà, người xưa vận dụng toàn bộ cơ thể để cảm nhận chén trà một cách chậm rãi:

– Thính giác: Lắng nghe tiếng nước sôi réo rắt trong ấm đất (người xưa gọi là “tiếng gió thổi qua rừng tùng”) và tiếng nước rót róc rách vào tống.

– Thị giác: Chiêm ngưỡng làn khói trầm bay bổng, ngắm nhìn sắc nước trà trong vắt (xanh vàng như mắt phượng hoặc đỏ hổ phách) và dáng thế của chậu bonsai bên cạnh.

– Khứu giác: Đưa chén trà ngang mũi, hít hà hương thơm thanh khiết bốc lên theo hơi nước.

– Vị giác: Nhấp ngụm trà nhỏ, giữ lại vài giây trong khoang miệng để cảm nhận vị chát thanh, vị ngậy và cuối cùng là vị ngọt hậu (hồi cam) lan tỏa nơi cổ họng.

– Xúc giác: Cảm nhận độ ấm nóng tỏa ra từ lòng chén gốm mộc truyền qua các đầu ngón tay, làm ấm toàn bộ cơ thể.

Cách người xưa thưởng trà chính là đỉnh cao của lối sống chánh niệm và tỉnh thức. Trong thế giới của họ, chén trà không đơn thuần là một thức uống, mà là một phương tiện để con người tìm về với thiên nhiên, thấu hiểu bản ngã và trân trọng những giá trị giản dị nhưng vĩnh cửu của cuộc sống. Học cách thưởng trà của người xưa chính là cách chúng ta tìm lại một khoảng lặng bình an giữa giông bão của cuộc sống hiện đại.

Bạn muốn một lần được trải nghiệm trọn vẹn phong cách thưởng trà thanh tao, chậm rãi của các bậc tiền nhân xưa? Hãy ghé thăm Trà Đạo Hawa. Với không gian thiết kế chuẩn Zen mộc mạc, tiếng nước sôi reo rắt bên bếp than hồng và những phẩm trà cổ thụ thượng hạng được pha chế bởi các trà sư am tường nghi thức cổ, Hawa sẽ đưa bạn ngược dòng thời gian để tìm lại những phút giây song ẩm tri kỷ, an nhiên và tự tại đích thực.