Gốm Long Tuyền Có Gì Đặc Biệt? 

Trong thế giới gốm sứ cổ hoa hạ, nếu sứ Cảnh Đức Trấn chinh phục lòng người bằng sắc trắng thấu quang tựa như ngọc và những nét vẽ Thanh Hoa lộng lẫy, thì gốm men ngọc Long Tuyền (Celadon) lại mê hoặc các trà nhân bằng một con đường hoàn toàn đối lập: không hoa văn, không họa tiết, chỉ dùng sắc men xanh sâu thẳm, bóng bẩy để tái hiện lại vẻ đẹp huyền bí của khối ngọc bích thiên nhiên.

Nằm ở tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc, lò gốm Long Tuyền đã có lịch sử hơn 1600 năm. Vào thời kỳ đỉnh cao (triều đại nhà Tống và nhà Nguyên), gốm Long Tuyền không chỉ là vật phẩm ngự dụng của hoàng gia mà còn là món hàng xa xỉ được săn đón ráo riết từ Á sang Âu thông qua “Con đường tơ lụa trên biển”.

Dưới đây là lời lý giải chi tiết từ Trà Đạo Hawa về những điều làm nên giá trị độc bản và sự đặc biệt của dòng gốm huyền thoại này trên bàn trà đạo.

1. Bản chất cốt lõi: Nghệ thuật giả ngọc đỉnh cao (Sứ giả ngọc)

Người Á Đông từ xưa đã có niềm tôn sùng tuyệt đối với Ngọc (Bích ngọc, Phỉ thúy). Họ quan niệm ngọc đại diện cho năm đức tính tốt đẹp của người quân tử: Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng, Khiết. Tuy nhiên, ngọc tự nhiên rất hiếm và khó tạo tác thành các vật dụng lớn.

– Các nghệ nhân Long Tuyền đã hiện thực hóa giấc mơ đó bằng cách mượn đất và lửa để tạo ra “Sứ giả ngọc”.

– Lớp men ngọc Long Tuyền đạt đến độ dày dặn, sền sệt, mờ đục tựa như mỡ cừu (dương chỉ khốn) chứ không trong suốt như men kính. Sắc xanh của nó biến hóa kỳ ảo dưới ánh sáng: khi thì xanh dịu mát như lá chuối non sau mưa (Phấn thanh), khi thì xanh thẳm, bóng bẩy như nước hồ thu (Mai tử thanh – xanh quả mơ).

2. Những đặc điểm độc nhất vô nhị của Gốm Long Tuyền

Để nhận biết một tác phẩm gốm Long Tuyền chính tông, các trà nhân thường dựa vào 3 yếu tố kỹ thuật đặc trưng mà không một xưởng gốm công nghiệp nào có thể bắt chước được:

2.1. Kỹ thuật chồng men nhiều lớp (Độ dày của men)

Khác với gốm thông thường chỉ tráng men một lần, gốm men ngọc Long Tuyền (đặc biệt là dòng thuộc lò Quan – hoàng gia) phải được phun hoặc nhúng men từ 3 đến 5 lần.

Sau mỗi lần tráng, gốm lại được đem nung ở nhiệt độ thấp rồi mới tráng lớp tiếp theo. Quá trình này giúp lớp men khi nung chín ở nhiệt độ $1300^\circ\text{C}$ đạt đến độ dày gần bằng, thậm chí dày hơn cả phần cốt đất bên trong, tạo nên cảm giác mềm mại, mượt mà khi chạm tay vào (xúc giác như chạm vào viên ngọc quý).

2.2. Hiện tượng “Chân sắt miệng tía” (Thiết túc tử khẩu)

Do đất sét ở vùng Long Tuyền rất giàu hàm lượng sắt oxit. Khi nung trong môi trường khử, phần cốt gốm không lộ ra ngoài (như phần đáy chân chén không tráng men) sẽ bị oxy hóa và chuyển sang màu đen xám hoặc đỏ gạch như sắt gỉ (gọi là Chân sắt).

Đồng thời, ở phần vành miệng chén, do lớp men lỏng chảy xuống bớt làm cho lớp men bị mỏng đi, để lộ sắc tím hồng nhẹ của cốt đất qua lớp men xanh (gọi là Miệng tía). Đây là đặc điểm nhận dạng vô cùng đắt giá của gốm cổ Long Tuyền.

2.3. Các đường rạn tự nhiên (Văn phiến)

Gốm Long Tuyền được chia làm hai dòng lớn dựa trên kết cấu men:

– Đệ nhất đao (Lò của người em – Long Tuyền diêu): Men mịn màng, không rạn, giữ màu xanh ngọc nguyên khối hoàn hảo.

– Ca dao (Lò của người anh): Lớp men bị rạn do sự co ngót khác nhau giữa cốt đất và men khi nguội đi. Các đường rạn này đan xen nhau tự nhiên như vảy đá, mai rùa hay mạng nhện (gọi là Kim ti thiết tuyến – sợi chỉ vàng đường chỉ sắt), mang đậm nét thẩm mỹ hoài cổ, rêu phong.

3. Vì sao gốm Long Tuyền là “Chất xúc tác” tuyệt vời cho bàn trà?

Không phải ngẫu nhiên mà gốm Long Tuyền lại xuất hiện dày đặc trong các bộ sưu tập trà cụ cao cấp của các trà sư:

– Nâng tầm sắc nước của Trà: Màu men xanh ngọc bích của chén Long Tuyền có khả năng “hòa sắc” lý tưởng với nước trà. Khi rót Lục trà vào, lòng chén làm nước trà xanh hơn, trong hơn. Khi rót Hồng trà hay Phổ Nhĩ (nước màu đỏ hổ phách), sự tương phản giữa sắc đỏ của nước và sắc xanh của lòng chén tạo nên một hiệu ứng thị giác vô cùng vương giả, huyền bí.

– Giữ nhiệt và làm mềm nước: Do lớp men dày và cốt đất xốp nhẹ, chén Long Tuyền giữ nhiệt cho nước trà tốt hơn sứ mỏng Cảnh Đức Trấn. Sức nóng được tỏa ra từ từ giúp người uống không bị bỏng tay, đồng thời chất men tự nhiên hỗ trợ làm dịu, làm mềm vị nước, giảm bớt vị chát gắt của trà.

Điểm đặc biệt nhất của gốm Long Tuyền nằm ở triết lý “Đại xảo nhược chuyền” (Sự khéo léo tột cùng nhìn như vụng về). Không cần một nét vẽ, không mượn một cánh hoa, gốm Long Tuyền dùng chính sự thuần khiết, thâm trầm và tĩnh lặng của sắc men xanh để chinh phục những tâm hồn yêu trà. Sở hữu một trà cụ Long Tuyền là bạn đang mang cả hơi thở của rừng tùng, nước hồ thu và cốt cách của một người quân tử vào không gian thưởng trà của mình.

Bạn muốn sở hữu một chiếc chén quân men ngọc Long Tuyền với sắc xanh “Mai tử thanh” huyền thoại, hay một chiếc ấm trà giả cổ sở hữu những đường rạn tinh tế chuẩn phong cách Wabi-Sabi? Hãy ghé thăm Trà Đạo Hawa. Các tác phẩm gốm Long Tuyền tại Hawa đều được tuyển chọn kỹ lưỡng từ các xưởng gốm nghệ nhân chính tông, đảm bảo độ dày men lý tưởng và tiếng kêu thanh trong như ngọc. Hãy để Hawa cùng bạn kiến tạo một bàn trà đậm chất chiều sâu và vẹn tròn thẩm mỹ Á Đông!